ŁATWE DO ZAOBSERWOWANIA

Zjawiska temporfelne stały się ostatnimi cza­sy przedmiotem gruntownych studiów, co zwalnia nas tu od dłuższego ich omawiania; poprzestaniemy tylko na wskazaniu głównych problemów. Najłatwiejszym do zaobserwowania sto­sunkiem jest oczywiście porządek: porzą­dek czasu opowiadającego (mówienia) nie może nigdy być w pełni równoległy do czasu opo­wiadanego (fikcji); przed i p o z koniecz­ności przeplatają się ze sobą. Te przeplatanki […]

KANONICZNY PRZYKŁAD

Prospekcja występuje wtedy, kiedy zapowiada się z góry to, co nastąpi później: kanonicznym przykładem formalistów rosyjskich była nowela Tołstoja Śmierć Iwana Iljicza, zawierająca swoje roz­wiązanie w tytule. Retrospekcje, które są o wie­le częstsze, zdają nam później sprawę z te­go, co się działo przedtem: w opowiadaniu kla­sycznym wprowadzeniu nowej postaci towarzy­szy zazwyczaj cała jej historia, czasem […]

RÓŻNICE ROZPIĘTOŚCI

Można z drugiej strony wprowadzić rozróżnienie między rozpiętością anachronii, czasową odległością dwóch momentów fikcji) a jej amplitudą (trwaniem zawar­tym w opowiadaniu dygresyjnym); w zależ­ności od tego, czy aniachronia daje się albo nie daje przykroić do głównego opowiadania, mo­żemy określić ją jako wewnętrzną lub zewnętrzną. Kolejne opowiadanie o dwóch jednoczesnych zdarzeniach będzie dla przykła­du miało wewnętrzną anachronię, […]

WIELE PRZYPADKÓW

Wiele przypadków daje się tu łatwo wyodrębnić: a — zawieszenie czasu, czyli pauza, występuje wtedy, gdy czasowi wypo­wiedzi nie odpowiada żaden czas fikcji: będzie to przypadek opisów, ogólnych refleksji itp., b — jest wręcz przeciwnie, gdy żadna porcja czasu wypowiedzi nie odpowiada czasowi, który upływa w fikcji: jest to oczywiście pominięcie całego okresu, czyli elipsa, […]